Nie taki straszny jak go malują...

Dzisiaj o roślinie, której nie podejrzewalibyśmy w dzieciństwie za godną uwagi. Uwagi ze względu na swoje właściwości. Bo oczywiście wystrzegaliśmy się jej chyba bardziej niż pokrzywy. Kontakt z nią był również bardzo bolesny. Obie te rośliny, chociaż cenne z drugiej strony, zaliczaliśmy do nieprzyjaznych, uciążliwych... 

Bohaterem opowieści jest oset, który niemiło kojarzy się nam z dzieciństwa. Bo jak można było go uniknąć, gdy boso biegaliśmy po łące, przedzieraliśmy się przez chaszcze bawiąc się w podchody... Wówczas to każda kłująca roślina o fioletowych kwiatach była dla nas ostem. Nic dziwnego. 

"Lud nie odróżnia właściwie dokładnie rozmaitych gatunków Cirsium mających nazwę botaniczną ostrożeń oraz także różne odmiany Carduus – oset, ale wszystkie te rośliny nazywa ostami. Także w glossach staropolskich oset jest ogólną nazwą, która bywa odnoszona do obu rodzajów tak Cirsium, jak Carduus"
Oset

Przy ostach

nie mówcie mi

o róży głupiej

czerwonej gębie

oset

filozof prawdziwy

drogi życia

obserwuje

w kurzu opończy

tworzy

wspaniałą dekorację

pielgrzymek

W secesji

zrobił pewną karierę

niestety

źle pojęty

wycofał się

z powrotem

na suche wyżyny

....

cd poniżej

Oset występuje w Biblii jako symbol świata poza rajem. Dlatego w symbolice ogrodów klasztornych oznaczał również Ewę. Oset i cierniste krzewy są symbolem kary Bożej. Księga Rodzaju 3:18 mówi, że z powodu grzechu nieposłuszeństwa Adama, czyli zerwania jabłka z drzewa poznania dobra i zła, ziemia wyda mu ciernie i osty.

Przekazy ludowe podają, że Pan Bóg stworzył ostrożeń na pożytek ludziom. Jednak diabeł na złość Panu Bogu chciał tę roślinę zniszczyć. Postanowił więc zgryźć korzeń rośliny. Zapomniał jednak, że korzeń jest twardy. Dlatego wyłamał sobie przez to przedni ząb i na zawsze został już szczerbatym.

Nic więc dziwnego, że ludzie właśnie przez ten korzeń roślinę nazwali czartowym żebrem. Można jeszcze spotkać nazwy: oścień, oset, ostrożeń, ostrzeń, sierpak, rogowicz, nasienie diabelskie, kolcowe ziele, czarownik, ziele czarownicy, rapach, czartopołoch, drapacz łąkowy, jachłopak, oset warzywny, ostrożeń żółtawy, popłoch, pietra ziele, carskie ziele, strachopłoch.

Oset stał się symbolem Szkocji za panowania Aleksandra III. Legenda głosi, że armia króla Norwegii Haakona, zamierzająca podbić Szkotów, wylądowała w nocy na Wybrzeżu Largsa, aby zaskoczyć śpiących Szkotów. Aby poruszać się w ciszy pod osłoną ciemności, żołnierze zdjęli buty. Jednak jeden z ludzi Haakona stanął gołą stopą na jednym z tych kolczastych kwiatów i krzyknął z bólu. Tym samym ostrzegł Szkotów przed nadciągając wrogiem. Szkoci wygrali tę bitwę.

Oset jest ważnym szkockim symbolem. W 1687 r. utworzono między  The Most Ancient and Noble Order of the Thistle. Na tym orderze widnieje oset oraz łacińska sentencja: Nemo Me Impune Lacessit – „nikt nie prowokuje mnie bezkarnie”.

...

dziś

od księży wiodących

pielgrzymki

nauczył się

sztuki gestu

stał się

najgłebszym z chwastów

postać swą

na grunty dramatyczne

kamieniste

przenosi

przez ludzi

nie zrozumiany

piękno swe

drapieżne i świetliste

w mroku ukazuje

gniewny i skrzydlaty

aniołów jest

nowoczesnych

najwspanialszym wzorem

Jerzy Harasymowicz

Ostropest plamisty (Silybum Marianum)

To roślina należąca do rodziny astrowatych. W stanie naturalnym występuje w basenie Morza Śródziemnego, na Maderze i Wyspach Kanaryjskich, w północnej Afryce, Indiach, Pakistanie.

Był już znany już w starożytności. Jednak największą popularnością cieszył się w wiekach średnich. Nadano mu nazwę "oset Najświętszej Marii Panny”. Jak jak głosiła legenda - w czasie karmienia Dzieciątka Jezus parę kropli mleka spadło na liście tej rośliny i pozostawiło na nich mlecznobiałe plamy.

W starożytności wspominali o nim Dioskurydes oraz Pliniusz Starszy.

W dawnych czasach ostropest był też uprawiany jako warzywo.

W skład ostropestu plamistego wchodzi wiele składników, które korzystnie wpływają na organizm człowieka. Szczególnie istotna w medycynie jest sylimaryna, będąca kompleksem substancji mających silne właściwości antyoksydacyjne.

Ostropest plamisty jest popularnym ziołem wspomagającym pracę wątroby i procesy trawienne.Badania naukowe potwierdziły, że jest on przede wszystkim doskonałym lekiem na schorzenia wątroby. Pozwala regenerować ten narząd po ostrych i przewlekłych zatruciach alkoholem, lekami, grzybami, w przewlekłych chorobach wirusowych.

Ostropest plamisty wspomaga także leczenie dolegliwości związanych z podróżowaniem, czyli choroby lokomocyjnej oraz choroby morskiej. Jest także wsparciem przy migrenach. Pomaga zmniejszać krwawienia.

No i pomaga przy odchudzaniu...

Górski oset

Na szczycie górski oset, ta rycerska róża,

Jak polip, srebrną piersią objął ciepłe wzgórza.

Promieniami wrósł w ziemie.

Wichry go nie wytną.

To wizerunek słońca

I order za szczytność.

MARIA PAWLIKOWSKA-JASNORZEWSKA

Ostrożeń warzywny (Cirsium oleraceum)

Niestety ze względu na ocieplający się klimat, coraz częstsze susze  na łąkach coraz rzadziej się go spotyka. A jeszcze nie tak dawno nasze babki wybierały się na łąki i zbierały tą roślinę.  Jeszcze świeże rozkładano w zacienionym i przewiewnym miejscu. Po wysuszeniu wkładano do płóciennych worków. Ostrożeń warzywny stosowano do leczenia różnych dolegliwości:

reumatyzmu, dny, przewlekłych chorób skóry... Kąpiel z odwarem tej rośliny daje ulgę w AZS, egzemie, grzybicy, trądziku, świądzie, poparzeniach słonecznych  i wszelkich wypryskach ropnych na skórze.

Ma też właściwości odtruwające, żółciotwórcze i żółciopędne. Chroni wątrobę. Wpływa ochronnie na nerki i wzmaga wydzielanie moczu. Pomaga w leczeniu alergii, ponieważ posiada zdolność hamowania w organizmie mediatorów stanu zapalnego.

Dawniej uważano, że jest to także bardzo wartościowe warzywo (stąd też jego nazwa gatunkowa rośliny). Jego kruche, młode listki były chętnie stosowane kuchni.  Zwykle przyrządzało się z nich surówki, dodawano do zup...

Ostrożeń polny (Cirsium arvense)

Jest równie pospolity w Polsce jak ostrożeń warzywny. Rośnie na pastwiskach, polanach, przy drogach.... W uprawach rolnych jest jednak uciążliwymchwastem. Zagraża plonom i mocno utrudnia ich zbiór.

Roślina ma jednak działanie odtruwające i moczopędne. Hamuje krwawienia. Posiada właściwości wzmacniające i odżywcze. Przyśpiesza przemianę materii, wspomaga procesy odchudzania. W medycynie ludowej ziele polecane także w leczeniu chorób skóry, w tym alergicznych.

Kwiatów ostrożenia polnego używano dawniej do barwienia jedwabiu na kolor fioletowy.

Oset, pokrzywa, łopuch, belladonna

Mają przyszłość. Ich są pustkowia

I zardzewiałe tory, niebo, cisza.

Kim będę dla ludzi wiele pokoleń po mnie

Kiedy po zgiełku języków weźmie nagrodę cisza?

Miał mnie odkupić dar układania słów

Ale muszę być gotów na ziemię bez-gramatyczną.

Z ostem, pokrzywą, łopuchem, belladonną,

Nad którymi wietrzyk, senny obłok, cisza.

Czesław Miłosz

W kulturze oset bywa wiązany z osłem. Wincenty Kadłubek ukuł aforyzm „Osłu lepiej smakuje oset niż sałata”.  A zakątek Kłapouchego z książek o Kubusiu Puchatku jest nim porośnięty.

Któż mógłby się spodziewać, że taka groźnie wyglądająca roślina, jaką jest oset skrywa w sobie tak wiele ciekawostek.

A i tak dla większości z nas te różne gatunki roślin będziemy nadal traktować jako po prostu ,,oset”.