Dzisiaj opowieść o roślinie, której nazwę kojarzymy przede wszystkim z kwiatem, który kiedyś najczęściej był kupowany w czasach słusznie minionych (dla niektórych). Jednak podobną nazwę w języku polskim nosi też aromatyczna przyprawa. I to o niej utkam opowieść, chociaż wiersze będą raczej o kwiatku.
Goździk
Wandzie.
Pochodzi, pochodzi w ten dzień grudniowy,
przyjdzie do domu, znajdzie.
Będą mijały październik, listopady, grudnie,
a ona przyjdzie do domu,
a ona przyjdzie do domu
jak godzina dwunasta
w południe.
Władysław Broniewski
Goździki to jedna z najstarszych i najbardziej aromatycznych przypraw znanych człowiekowi. Są to wysuszone pąki kwiatowe drzewa zwanego goździkowcem korzennym. Drzewo to rośnie w ciepłym, tropikalnym klimacie i pochodzi z odległych wysp Indonezji, zwanych dawniej Wyspami Korzennymi lub Wyspami Goździkowymi. Już od bardzo dawna mieszkańcy tych wysp zbierali pąki kwiatowe drzewa, a następnie suszyli je na słońcu. W takiej postaci przyprawa trafiała do kupców i wyruszała w daleką podróż do innych krajów.
Nazwa goździki pochodzi od ich charakterystycznego kształtu, ponieważ przypominają małe gwoździe. W dawnych czasach nazywano je także gwoździkami, gwoźdźcami albo pachnącymi pąkami. Były przyprawą bardzo cenną i rzadką, dlatego często przechowywano je jak prawdziwy skarb. W niektórych krajach mówiono nawet o nich „czarne złoto Orientu”.
Święcone
Wielkanoc, co jednoczy szynki i kiełbasy
Między tym, co jest wrogie sobie po wsze czasy
Raz do roku harmonię za oknem masarza.
Przeciwieństwo dwóch światów (co ida o lepsze)
W nienawiści, w wieczystm ze sobą rozstaju):
Ducha, co wielbi kwiaty, brzucha, co czci wieprze,
W zgodę się nieskalaną zaokrągla w jaju.
I korzenne goździki, zdobiące tak ślicznie
Wędlinę wraz z borówki zimowymi krzaki,
Najodleglejsze kraje łączą symbolicznie:
Nasze polskie zagaje z półwyspem Malakki.
Staff Leopold
Goździki były znane już w starożytności. Najstarsze wzmianki o tej przyprawie pochodzą z Chin sprzed ponad dwóch tysięcy lat. Na dworze cesarskim panował zwyczaj, że urzędnicy przed rozmową z władcą żuli goździki, aby odświeżyć oddech i nadać mu przyjemny zapach. Z czasem przyprawa ta zaczęła docierać także do innych części świata. Kupcy arabscy przewozili ją dalekimi szlakami handlowymi do krajów Bliskiego Wschodu i nad Morze Śródziemne. W starożytnej Grecji i Rzymie była znana i ceniona zarówno w kuchni, jak i w medycynie. Istnieją przypuszczenia, że znali ją także Egipcjanie, którzy bardzo cenili aromatyczne rośliny i używali ich między innymi do przygotowywania kadzideł oraz do balsamowania ciał.
W średniowieczu goździki należały do najdroższych przypraw w Europie. Były tak kosztowne, że ich wartość porównywano czasem z ceną zwierząt gospodarskich. Z tego powodu kupcy i podróżnicy podejmowali dalekie wyprawy, aby odnaleźć miejsca, w których rosły drzewa goździkowe. Handel przyprawami przyczynił się do rozwoju żeglugi i wielkich odkryć geograficznych.
Walka o goździki korzenne była częścią tzw. wojen o przyprawy, czyli rywalizacji europejskich mocarstw o kontrolę nad handlem przyprawami w Azji w XVI i XVII wieku. Goździki pochodziły z niewielkiego archipelagu Moluków, czyli tzw. Wysp Korzennych, należących dziś do Indonezja, i w Europie były niezwykle cenne – momentami ich wartość dorównywała złotu. Rywalizacja o przyprawy – w tym o goździki – miała bardzo poważne i często tragiczne skutki dla mieszkańców Moluki (Wysp Korzennych). Ale to nie temat na dzisiaj.
W średniowieczu goździki dodawano do potraw, aromatyzowano nimi wino, a także używano ich do przygotowywania pachnących mieszanek, które miały odświeżać powietrze.
Z goździkami wiązały się także różne wierzenia i legendy. W wielu krajach uważano je za przyprawę o magicznej mocy. Wierzono, że ich zapach potrafi odpędzać choroby i złe duchy. Niektórzy nosili przy sobie małe woreczki z goździkami jako amulet mający przynosić szczęście i chronić w podróży. Czasem dodawano je także do kadzideł używanych podczas różnych obrzędów.
Dawni lekarze i zielarze cenili tę przyprawę. W dawnych zielnikach można znaleźć opisy jej właściwości leczniczych. Uważano, że goździki wzmacniają organizm, rozgrzewają ciało i pomagają w trawieniu. Stosowano je także przy bólu zębów, ponieważ ich olejek działał lekko znieczulająco. Wierzono również, że pomagają przy przeziębieniach i chronią przed chorobami.
Już w starożytności goździki były znane w medycynie.
W II wieku p.n.e. hinduscy lekarze używali goździków do leczenia chorób gardła i bólu zębów. W Chinach aby móc stanąć przed obliczem cesarza, trzeba było żuć goździk, likwidujący nieprzyjemną. Pliniusz Starszy sławił wonny olejek goździkowy używany w charakterze perfum.
Opisywał je grecki lekarz i farmakolog Pedanios Dioscorides. Wspominał on o aromatycznych przyprawach sprowadzanych ze Wschodu, które stosowano w celu poprawy trawienia, odświeżenia oddechu oraz wzmacniania organizmu.
Lekarz i uczony Avicenna opisywał je jako środek wzmacniający organizm, poprawiający trawienie i odświeżający oddech.
O goździkach pisała również Hildegard of Bingen, która
zalecała przyprawy korzenne jako środki wspomagające trawienie i ogrzewające organizm.
Z kolei renesansowy lekarz i botanik Pietro Andrea Mattioli opisywał goździki jako pomocne przy bólach zębów oraz dolegliwościach żołądkowych.
W średniowieczu wierzono, że chroniły przed dżumą.
Obecnie goździki wykorzystuje się w medycynie i fitoterapii.
Zawierają dużo olejków eterycznych, które mają działanie przeciwbakteryjne, przeciwbólowe i przeciwzapalne. Dlatego nadal wykorzystuje się je przy bólu zębów, przeziębieniach czy problemach z trawieniem.
Goździki mają intensywny, ciepły i korzenny aromat. Dlatego nawet niewielka ich ilość potrafi wyraźnie wzbogacić smak potraw. Dodaje się je zarówno do dań słodkich, jak i wytrawnych. Często wykorzystuje się je w ciastach, kompotach, deserach oraz napojach rozgrzewających, takich jak herbata z przyprawami czy grzane wino. Goździki stosuje się także w potrawach mięsnych, marynatach i sosach, a także jako składnik różnych mieszanek przyprawowych.
W kosmetyce stosuje się olejek goździkowy w produktach do pielęgnacji skóry i w perfumach. W kuchni natomiast goździki są popularną przyprawą używaną do potraw mięsnych, deserów, kompotów i napojów korzennych.
Goździki
anioły wygnane z nieba.
Bo i kolor nie ten
i pióra - nieuładzone jakieś,
frywolnie i beztrosko poszarpane.
I chociaż tutaj
nie jest wam tak źle
czasem wspominając niebo
wasze wysmukłe nogi
uginacie w kolanach.
Renata Blicharz
Warto sięgać po goździki nie tylko ze względu na ich wyjątkowy aromat, ale także na korzystne właściwości dla zdrowia. Mogą wzbogacać smak potraw i napojów, a jednocześnie wspierać trawienie, pomagać przy przeziębieniach czy bólu zębów. Ta niewielka przyprawa jest więc prostym i naturalnym sposobem, aby w codziennej kuchni i domowej apteczce wykorzystać mądrość wielu pokoleń.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz
Dziękuję za każdy pozostawiony ślad